EMAMAKI: 70
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
IMEMORANDAMU
LIBANGA 12
SIGABA A: INOVELI
UMBUTO 1
INDZABAMBHALO
Timphendvulo titawehluka.
Kungaba ingcikitsi yembango, bukhosi.
Bahlolwa batawulandzela loluhlaka lolulandzelako:
Singeniso
Umtimba
Siphetfo
Balingisi labahambisana nalengcikitsi ngulaba labalandzelako:
Ndlela
Kutawuba khona neludvweshu lwangaphandle nangekhatsi kute kuvele kahle nengcikitsi yalendzaba.
NOBE
UMBUTO 2
Timphendvulo temibuto lemifishane
Beyifuna emadlelo.
Tinyatsi.
Tsandzile
INdlavela
Sigodlo saMswati
Indvuna yaMswati
Indlovukati
Libutfo laMswati
Liphutsa
Liciniso
Kungobe bekahamba tindzawo letisekudzeni ayinhloli.
Bekufanele ngobe bonkhe batalwa nguSomhlolo, Mswati abefuna kutsi sive sibumbane.
Kubeketelelana, inhlonipho yebatali, bucotfo.
Tsandzekile uvetwe njengemlingisi loyindilinga, uyagucuka ekutsini Somhlolo bekatsandza lucolo, kepha yena uvumele kutsi Mswati atsatse tikhali nakufanele.
Yebo tiyahambisana. Kubusa emakhosi, kuhlaselwa ngemabutfo, kuhanjwa ngetinyawo, tindlu letishiswako tifulelwe ngetjani.
SAMBA SIGABA A:
NOBE
SIGABA B: UMDLALO
Ludvweshu lolutfutfukisa umdlalo ngekubhekisa kubalingisi
UMBUTO 3
Singeniso:
Bahlolwa kumele bachaze inshokutsi yeludvweshu emdlalweni, kubaluleka kwalo emdlalweni kanye netinhlobo talo ngalokufisha.
Khetsiwe ludvweshu emkhatsini wakhe naNdvukutemphi lwaholela ekutseni Ndvukutemphi abulale ludziwo lwaKhetsiwe lokwamenta walahlekelwa sikhundla sebukhosi.
Ndvukutemphi - ludlame emkhatsini wakhe naMadzandza lwenta Madzandza wayotjela Tsemba imfihlo yabo naQedizizwe lolwaholela ekubulaweni kwakhe/ludvweshu lwabo naKhetsiwe, lwenta wonkhe umuntfu afise kutsi utawugcina ngani Ndvukutemphi njengobe sekabulele ludziwo lwasebukhosini njll.
SIPHETFO: Kusongwa konkhe lekucocwe ngako emtimbeni wendzabambiko kubuywe kuphawulwe ngekuphumelela kwembhali ekusebentiseni ludvweshu ekutfutfukiseni umdlalo wakhe.
BUKA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABAMBHALO SICHIBIYELO B.
NOBE
UMBUTO 4
Timphendvulo temibuto lemifishane
Asho kutsi uyamtsandza nobe cha.
Imisho leliciniso nobe liphutsa:
Aliciniso ngobe vele Tsemba abengamati Khetsiwe.
Liphutsa ngobe Khetsiwe wacabanga kutsi nguVusabatfwa.
Liphutsa ngobe intfo leyenta bangamboni kutsi nguVusabatfwa bekukufana kweticu tabo hhayi ngelivi.
Kutsi bekati kutsi akasiyo inkhosi, Khetsiwe utawuba yindlovukati yaVusabatfwa, yena angamtfoli.
Ludvweshu lwangekhatsi - nembeza waKhetsiwe ekutifuneni kutsi ngabe kulungile yini loku lokwentiwa nguTsemba; nelwangaphandle lapho baphikisana ngemavi bangavumelani kutsi bachubeke ngetelutsandvo butimba bungakendluli.
Lamlandzela kahle kakhulu ngobe wakhetfwa kutsi kube nguye liphovela lasebukhosini.
Wabulala ludziwo lwaKhetsiwe/wehluleka kukhankhasa/sive besingamfuni, njll.
Bakhuluma tekusomana babe babambana, Khetsiwe asemikhonweni yaTsemba lokuhambisana kahle kakhulu netelutsandvo.
Abentela kutsi lutewuphulwa nguNdvukutemphi kute angabutfoli bukhosi/ludziwo luhambisana kahle kakhulu nemasiko esintfu ekuphatseni tjwala besintfu, njll.
SAMBA SIGABA B:
NOBE
SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHANE
Phendvula indzabambhalo nobe imibuto lemifisha:
UMBUTO 5
Indzabambhalo:
Singeniso
Umtimba:
Lapho bahlolwa bayenaba kuloko labakubale lapha esingenisweni lokufaka ekhatsi lokulandzelako:
Tindzaba lebativa emisakatweni.
Indlela laMdluli latsatsa ngayo tintfo nendlela LaShongwe latsatsa ngayo tintfo.
Siphetfo:
Kusongwa konkhe lekucocwe ngako emtimbeni wendzabambiko kubuywe kuphawulwe ngekuphumelela kwembhali kusivetela tigameko letenta bantfu bakhohliswe tintfo letingeke tibasite.
NOBE
UMBUTO 6
Kungoba iphatselene nemalungiselelo emshado waPeter naNtfombi.
Bekwentiwa kutsi Ntfombi besatetfwele/besakhulelwe.
Ekucaleni akazange ayemukele kahle, yamtfukutselisa waze waphuma endlini washiya Peter yedvwa, kodvwa emva kwekucabangisisa wagcina sekehlise umoya.
Ulubeke esontfweni lapho Mahlindza etama kumisa khona umshado.
Kutsi boPeter naNtfombi bangaze befike kulolusuku lwemshado bangati kutsi batalwa ngubabe munye. Loku kushiwo ngoba Lomavundvo abengeke ahlale nemntfwana angati kutsi ushadela kusiphi sibongo/alobolise bantfu langasati sibongo sakhe/ avumele Ntfombi ayoshada kaMagagula naye awakaMagagula/njll.
Bekeva engatini kutsi kungenteka kutsi lentfombi ngumntfwanakhe.
Bekufanele ale kutsatsa tinkhomo ngoba bekati kahle kutsi naNtfombi wakaMagagula.
Bantfwana bangafihlelwa imvelaphi yabo njengoba Lomavundvo afihlela Ntfombi waze wonakalelwa ngumshado.
Siphetfo sayo kwaba kumiswa kwemshado. Siyifanele kakhulu ngoba vele emva kwekuva kutsi bobabili batalwa ngubabe munye bekufanele bawumise.
Imibono itawehluka, leminye itawuvuma leminye ingavumi. Kodvwa kwesekelwe ngalokuvakalako. Sib. Uma babe wemntfwana aphikile kutsi umntfwana wakhe wabuye wanyamalala vele umntfwana unikwa sibongo samake wakhe.
Ingcikitsi yalomdlalo kungetsembeki. Mahlindza akazange etsembeke, wambalekela Lomavundvo atetfwele. Naye Lomavundvo akazange etsembeke, wafihlela Ntfombi imvelaphi yakhe ngiko nje acishe washada nemnakabo Peter.
NOBE
SIGABA D: TINKONDLO
UMBUTO 7
Ngiva Ingoma.
Lulwimi lwasekhaya.
Kwemagagasi elwandle.
Nati tindzawo lapho ungasebentisa khona lulwimi lwakho ukhululekile. Khetsa kube KUBILI.
Esikolweni
Esibhedlela
Etindzaweni tekutijabulisa
Ekhaya
Ngulabaphansi/ngemadloti.
Ngivuke ngitsi gelekece ebusuku.
Ummango kumele ulutfutfukise lulwimi ngekutsi kubhalwe ngalo emaphephandzabeni kute lufundvwe.
Ummango kumele ufundzise babhali bemabhuku kutsi babhale tincwadzi ngelulwimi lwemdzabu.
Ummango kumele ugcugcutele bafundzi kutsi balutsatse lulwimi lwemdzabu njengesifundvo etikolweni lapho bafundza khona.
NOBE
UMBUTO 8
Kuliphutsa.
Sonkondlo ufuna kusitjela kutsi tintfo tacala kuhamba kahle ebantfwini baseMozambiki emva kwekuba Emaputhukezi ehluliwe emphini kodvwa kuwo emaphuthukezi tintfo atihambanga kahle.
Kwaba mnyama khwishi eveni lonkhe.
Kwakhwehlela tinganono.
NOBE
UMBUTO 9
Kuya ngani ningitfukusa uma kunetivakashi?
Uhlale avalelwe endlini angakhishelwa ngaphandle lapho angatfola khona lilanga.
Sonkondlo usitjela kutsi imali yakhe yemholo abamniki.
Ngingamyisa endzaweni lapho kubhasojwa khona labakhubatekile.
NOBE
UMBUTO 10
Sonkondlo ubuta umbuto kutsi kungani umuntfu angabi nemgogodla afundze kutimela, akwati kutiphendvulela lapho kufanele khona.
Luchumanosicalo.
Bantfu batitsatsele.
Umuntfu kumele ati kutsi ungubani kuze agweme kutsi angene etintfweni letingakafaneli letinjengetjwala.
Uma umuntfu angatati kutsi ungubani labanye bantfu batamentisa tintfo letingakafaneli.
Umoya wenkondlo umayelana nekuncenga/wekuyala.
Sonkondlo ucela/uyala lona lakhuluma naye kutsi atihlole kutsi ungubani kuze agweme kuba ngutsatsekile futsi angangeni esilingweni sekwenta lokungakafaneli
Sifaniso.
Sitfombe lesakhiwa ngulomugca lotsi 'ugucuke likhehla nesalukati lesincane' kulona lofundzako nguleso lesimayelana nemuntfu losigcili setjwala uma amusha bumenta abukeke alikhehla nobe asalukati lesincane.
Kulomugca lotsi 'tifunisise uze utati kutsi ungubani', lofundzako ufundza kutsi umuntfu kumele atihlole kutsi ungubani kuze angangeni esilingweni sekuba ngutsatsekile bese ungena esilingweni sekwenta lokungakafaneli.
SAMBA SIGABA D:
SAMBA:
SICHIBIYELO A
I-Rubhrikhi yekuhlola I eseyi yeTemibhalo-[25 emamaki]
EMAZINGA
LOKUCUKETFWE 
KUCHAZWA KWESIHLOKO,
KUJULA KWEMIBONO, KUSEKELA NEKUVISISA UMSEBENTI LOMELE WENTIWE.
KUHLELEKA KWEMISEBENTI NEKUSENTJETISWA KWELULWIMI. LUHLAKA,SAKHIWO KULANDZELANA NEKWETFULWA KWEMIBONO
Lizinga 7
- 15 Emamaki
Sihloko usivisisa ngalokujulile.
Tonkhe tinhlangotsi tesihloko tidzingidvwe ngalokuphelele.
Kunemibono lenembako levakalako lesekelwe ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Luhlobo lwembhalo nencwadzi lefundvwako ukuvisisa kahle.
- 10 Emamaki
Singeniso nesiphetfo kubhaleke kahle kakhulu.
Imibono lebalulekile ihlelwe kahle kakhulu yasekelwa ngalokuvakalako.
Lulwimi, ithoni nesitayela kukhomba kucabanga lokutfutfukile, lokuncomekako nalokwemukelekako.
Lizinga 6
Licophelo Lelisetulu
½ - 11½ Emamaki
Sihloko sichazwe ngendlela lekhomba kuvisisa umsebenti. Tonkhe tinhlangotsi tesihloko tidzingidvwe ngalokwanele.
Imphendvulo inemininingwane yonkhe ledzingekako.
Imibono levakalako minyentana.
Isekelwe kahle ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Luhlobo lwetemibhalo nencwadzi ukuvisisa kahle.
Licophelo lelisetulu
- 7½ Emamaki
Indzaba ihleleke kahle.
Singeniso nesiphetfo kuhle kakhulu.
Imicondvo, nemibono yakhe ilandzeleka kalula.
Lizinga 5
Lokuncomekako
- 10 Emamaki
Indzaba ikhomba kuvisisa nekusichaza kahle sihloko.
Imphendvulo inemininingwane lencomekako.
Leminye imibono levakalako iniketwe yasekelwa ngekucaphuna encwadzini, kodvwa hhayi ngalokunembako.
Tikhona tinkhomba tekuvisisa luhlobo lwetemibhalo kanye nencwadzi lefundvwako.
Lokuncomekako
- 6½ Emamaki
Singeniso, siphetfo,naletinye tindzima kuhleleke ngalokukhomba budlelwane bemicondvo.
Lulwimi, ithoni, nesitayela kuyancomeka futsi kuyemukeleka.
Lizinga 4
Lokwenetisako
½ - 8½ Emamaki
Sihloko sichazwe ngalokwenetisako kodvwa akakhoni kudzingidza tonkhe tinhlangotsi.
Ikhona leminye imibono lesekela sihloko.
Cishe yonkhe imibono yesekelwe kodvwa lobufakazi abusibo lobujabulisako.
Luhlobo lweTemibhalo nencwadzi ukuvisisa kancane.
Lokwenetisako
- 5½ Emamaki
Tikhonyana tinkhomba tekuhleleka kwendzaba.
Kunemaphutsa ekusebentiseni lulwimi.
Sikhatsi lesinyenti tindzima cishe tibhaleke kahle.
Lizinga 3
Lokulingene
- 7 Emamaki
Imphendvulo ayinalo lisasasa, ayihehi.
Imphendvulo ikhomba kusivisisa kancane sihloko.
Imibono ayivakali kahle futsi uyisebentisa kancane incwadzi kwesekela imibono yakhe.
Umfundzi akaluvisisi kahle luhlobo lwembhalo noma lencwadzi lefundvwako.
Lokulingene
- 4½ Emamaki
Imibono ayikahleleki ngalokukhomba kuhambelana kwemicondvo.
Kunemaphutsa ekuhleleni tindzima.
Kunemaphutsa ekusebentiseni lulwimi.
Ithoni nesitayela akuhambisani nenhloso yalombhalo.
Lizinga 2
Lokuyincenye
½ - 5½ Emamaki
Imibono ayikasekelwa ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Incwadzi akayati kahle neluhlobo lwetemibhalo akaluvisisi kahle.
Lokuyincenye
- 3½ Emamaki
Kweswelakala kwesakhiwo kwenta imibono ingalandzeleki.
Lamaphutsa lamanyenti avele ente le eseyi ibe ngumbhalo longakaphumeleli.
Lizinga 1
- 4 Emamaki
Imphendvulo inako kuhambelana nesihloko kodvwa imibono ilandzeleka kalukhuni.
Kulesinye sikhatsi ayihambelani nesihloko.
Imibono lemincane lekhona ayikasekelwa ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Kuvisisa luhlobo lwetemibhalo noma incwadzi lefundwvwako kusezingeni leliphansi kakhulu.
- 2 Emamaki
Kulukhuni kubona kutsi uphendvula ngesihloko labutwe ngaso.
Kute luhlaka nesakhiwo.
Kute tindzima noma kuchumana kwetindzima noma kwemicondvo.
Lizinga lekusebentisa lulwimi liphasi kakhulu.
SICHIBIYELO B
LULWIMI LWASEKHAYA
EMAMAKI
LULWIMI
Sakhiwo, kutselelana emanti kwemibono kanye nesetfulo. Lulwimi, umoya. Nesitayela lesisetjentisiwe endzabenimbhalo
Kunekubumbana kwesakhiwo.
Imibono yakheke kahle yatfutfukiswa ngemalengiso.
Lulwimi, liphimbo nesitayela kuvutsiwe kungemalengiso.
Licophelo lelisetulu
Imibono ilandzeleka kalula.
Lulwimi, liphimbo nesitayela kulungile kuhambisana nenjongo.
Umbhalo wetfulwe kahle.
Lokuncomekako
Singeniso nesiphetfo naletinye tindzima kubumbene.
Imibono iyevakala
Lulwimi, liphimbo nesitayela kulungile
Lokwenetisako
Kunebufakazi lobutsite besakhiwo.
Kunemaphutsa lambalwa elulwimi.
Lokulingene
Kunemaphutsa elulwimi.
liphimbo nesitayela akuhambisani nenhloso yembhalo.
Lokuyincenye
Kwetfuleka kabi nekungahleleki kwesakhiwo kwenta imibono ingevakali.
Emaphutsa elulwimi.
nesitayela lesingakalungi kwenta umbhalo longenamphumelelo.
Kulikhuni kubona kutsi sihloko silandzelwe.
liphimbo nesitayela lokungakalungi.
LOKUCUKETFWE
Kuvisisa sihloko. Kujula kwemibono, kwesekela nekuvisisa inkondlo
Uvisisa sihloko ngalokujulile, kwehlwaywe tonkhe tinhlangotsi.
Timphendvulo letingemalengiso: 90%+. Timphendvulo letisecophelweni lelisetulu: 80 - 89%.
Tinhlobo letehlukile temibono lebanti lehehako tesekelwe ngemalengiso ngekucaphuna enkondlweni.
Uvisisa luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo ngemalengiso.
Lokungenamphumelelo
Licophelo lelisetulu
Uvisisa sihloko ngelicophelo lelisetulu,kwehlwaywe tonkhe tinhlangotsi ngalokwenetisako.
Timphendvulo letinemininingwane lephelele.
Unikwe tinhlobo letehlukene temibono levakalako, wesekela kahle ngekucaphuna enkondlweni.
Uvisiswa luhlobo lwembhalo nenkondlo ngelicophelo lelisetulu.
Lokuncomekako
Ukhombisa kuvisisa abuye ahumushe sihloko ngalokuncomekako.
Imphendvulo inemininingwane lencomekako.
Unikete imibono levakalako, kepha ayikesekelwa yonkhe ngendlela lelindzelekile.
Kunebufakazi bekuvisisa luhlobo lwembhalo nenkondlo ngalokuncomekako.
Lokwenetisako
Uhumushe sihloko ngalokwenetisako lamanye emaphuzu awakahlolisiswa.
Kunemaphuzu latsite lamahle lasekele sihloko.
Leminye imibono yesekelwe kepha bufakazi kulesinye sikhatsi abenetisi.
Unekuvisisa luhlobo lwembhalo nenkondlo ngalokwenetisako.
Lokulingene
Umtamo lolingene wekuphendvula umbuto.
Imphendvulo ikhombisa lwati loluncane ngesihloko.
Imibono ayenelisi kunekusekela lokuncane lokuchamuka enkondlweni.
Umfundzi usengakaluvisisi luhlobo lwembhalo nobe inkondlo.
Lokuyincenye
Akavisisi sihloko.
Imphendvulo inekuphindzaphindza kulesinye sikhatsi iphumile esihlokweni.
Umfundzi akanalwati lweluhlobo lwembhalo nobe inkondlo.
Lokungenamphumelelo
Wehlulekile kuphendvula sihloko.
Umfundzi akanalwati lweluhlobo lwembhalo nobe inkondlo.
